Zawód Dyrektor

Czy pamiętają̨ Państwo komedię „Poszukiwany, poszukiwana”, opartą na scenariuszu Stanisława Barei i Jacka Fedorowicza, w której zdanie „Mój mąż… mąż jest z zawodu dyrektorem!”, wypowiada „żona wiecznego dyrektora” (Barbara Rylska)? Tak, chodzi o tego samego „wiecznego dyrektora” (Jerzy Dobrowolski), który na makiecie osiedla przeniósł jezioro, a na jego miejscu postawił spółdzielczy punktowiec, żeby stał sobie w zieleni. Takie sceny wspominamy dzisiaj jako swoistą hiperbolę lat 70. ubiegłego wieku. Skupmy się jednak na tym, co znaczy „być z zawodu dyrektorem”.

Według Słownika języka polskiego PWN dyrektor to „osoba kierująca pracą instytucji lub przedsiębiorstwa” [1]. Wcześniejszy słownik pod red. W. Doroszewskiego podaje, że dyrektor to „odpowiedzialny kierownik instytucji, przedsiębiorstwa, zakładu naukowego lub danego działu instytucji” [2]. Jeżeli porównamy obie definicje, to zobaczymy, że u Doroszewskiego jest jedno bardzo istotne słowo: „odpowiedzialny”. To zastanawiające. Czy współcześnie kierownik już nie musi być odpowiedzialny? 

Czym jednak jest odpowiedzialność dyrektora, skoro wydaje się najważniejszą i immanentną jego cechą? Odpowiedź można znaleźć m.in. w analizie ról, jakie na co dzień odgrywają menedżerowie. Henry Mintzberg, kanadyjski ekonomista, autor wielu publikacji z zakresu zarządzania, w swoim artykule z 1975 r. „Praca menedżera: folklor i fakty” [3] przedstawił koncepcję ról menedżera podzielonych na trzy kategorie. Wyróżniającą wartością tej systematyki jest fakt, że Mintzberg odniósł się do rzeczywiście wykonywanych czynności, a nie celów lub zadań, jakie zwyczajowo przypisywane są do stanowiska menedżera (patrz rysunek: „Role menedżera”).

Rys. Role menedżera (opracowanie własne na podstawie: Mintzberg, Henry – The Manager’s Job: Folklore and Facts, Harvard Business Review, 53, 4, 46-61, Jul-Aug 1975).

Role interpersonalne

  • Reprezentant (ang. figurhead) – menedżer jest reprezentantem firmy w kontaktach z otoczeniem zewnętrznym, ale, co ważniejsze, także wewnątrz firmy, a więc w kontaktach z innymi menedżerami i pracownikami. Rola ta nie jest związana z podejmowaniem ważnych decyzji, jednak niesie ze sobą odpowiedzialność za budowanie relacji, a także wizerunku firmy na rynku oraz w oczach pracowników. Przekłada się to pośrednio na efektywność działania firmy i jej stabilny rozwój.
  • Przywódca (ang. leader) – do stanowiska kierowniczego jest przypisana formalna władza. Jednak dopiero to, w jaki sposób się ją wykorzystuje, stanowi o sile i możliwościach prawdziwego lidera. Menedżer jako przywódca odpowiedzialny jest m.in. za zatrudnianie i rozwój podległych mu pracowników. Wiąże się to nie tylko z motywowaniem, ale przede wszystkim z odpowiedzialnością za godzenie indywidualnych potrzeb z celami firmy, a także delegowaniem zadań pracownikom.
  • Łącznik (ang. liason) – kontakty menedżera mocno wykraczają poza pionową strukturę komunikacji. Jest on bowiem łącznikiem nie tylko dla swoich podwładnych, ale przede wszystkim odpowiada za powiązanie interesów biznesowych z menedżerami kierującymi innymi jednostkami organizacyjnymi firmy, a przede wszystkim z klientami i dostawcami, partnerami biznesowymi i organizacjami zewnętrznymi, urzędami i instytucjami. 

Role informacyjne 

  • Monitor (ang.monitor) – ze względu na szerokie kontakty zewnętrzne oraz wewnętrzne do menedżera dociera mnóstwo różnych informacji. Odpowiedzialność za monitorowanie otoczenia, a także codzienna wymiana informacji z innymi menedżerami oraz pracownikami pozwalają menedżerowi poznawać nie tylko fakty, ale także opinie, a nawet plotki czy pogłoski na przeróżne tematy dotyczące rynku i firmy. Kluczową kompetencją jest umiejętność oddzielania ziaren od plew, dzięki czemu dobry menedżer może wychwytywać informacje istotne dla biznesu firmy.
  • Rozpowszechniacz (ang. disseminator) – menedżer jako „monitor”, pozyskując istotne dla biznesu informacje, dysponuje wiedzą znacznie szerszą niż jego podwładni. Odpowiedzialny menedżer, dbając o dobro firmy, dzieli się tymi informacjami, a przynajmniej najważniejszymi z nich, ze swoimi pracownikami oraz innymi menedżerami w firmie. Uwzględnienie tego, co niesie rynek i otoczenie przedsiębiorstwa, umożliwia stabilne prowadzenie działalności biznesowej.
  • Rzecznik (ang. spokesperson) – rola rzecznika polegająca na przekazywaniu informacji o firmie na zewnątrz (w postaci spotkań, przemówień, lobbowania itp.) jest jednym z kluczowych elementów pracy menedżera. Odpowiedzialność menedżera w roli rzecznika wiąże się tym samym z budowaniem marki firmy, a także relacji z szerokim gronem tzw. interesariuszy, w tym z wpływowymi osobami kontrolującymi przedsiębiorstwo lub jego część. Ogromne znaczenie mają tu kompetencje społeczne menedżera, a także umiejętności związane z komunikacją i wystąpieniami publicznymi.

Role decyzyjne

  • Przedsiębiorca (ang. enterpreneur) – ze stanowiskiem menedżerskim formalnie związana jest odpowiedzialność za podejmowanie decyzji. Jednak znacznie szersza odpowiedzialność spada na menedżera jako lidera biznesu, którego zadania związane są z ciągłym usprawnianiem działalności podległego obszaru biznesowego, a także dostosowywaniem go do zmieniających się warunków rynkowych. Wiąże się to m.in. z inicjowaniem nowych projektów rozwojowych oraz delegowaniem zadań podległym pracownikom. 
  • Neutralizator zakłóceń (ang. disturbance handler) – turbulentne zmiany otoczenia rynkowego oraz konieczność dostosowywania działalności powodują mniejsze lub większe zakłócenia. Rolą odpowiedzialnego menedżera jest właściwe reagowanie. Opóźnianie decyzji w wypadku gdy zakłócenie może mieć negatywny wpływ na działalność lub wizerunek firmy, może prowadzić do sytuacji kryzysowej nie tylko ze względu na ignorowanie problemu, ale także dlatego, że nawet dobrzy menedżerowie nie zawsze potrafią przewidzieć skutki podejmowanych działań. 
  • Rozdzielacz zasobów (ang. resource allocator) – rozdzielanie zasobów służy głównie zapewnieniu efektywnej realizacji strategii i działań operacyjnych, jak również rozwojowi firmy i prowadzonych projektów. Odpowiedzialny menedżer musi brać pod uwagę wpływ swoich decyzji na decyzje innych menedżerów oraz ich akceptację dla prowadzonych działań, jak również dbać, aby przydzielone zasoby nie były marnowane. Wiąże się to z analizowaniem kosztów i potencjalnych korzyści ze zgłaszanych przez pracowników propozycji projektów, budżetów finansowych i czasowych. 
  • Negocjator (ang. negotiator) – negocjowanie to integralna część pracy menedżera. W tej roli główna odpowiedzialność leży w takim prowadzeniu procesów uzgodnień z klientami i partnerami, a także pracownikami, aby rozstrzygnięcia negocjacji służyły firmie i jej sprawniejszemu działaniu. Ostateczne decyzje związane z kierunkami i warunkami prowadzonych negocjacji wpływają na wszelkie procesy strategiczne oraz operacyjne, stanowiąc jakby system nerwowy całego przedsiębiorstwa, a tym samym umożliwiając jego sprawne i efektywne funkcjonowanie. 

Przypuszczam, że niejednej osobie marzy się bycie dyrektorem. Mogłoby się wydawać, że to praca najlepsza z możliwych. Teoretycznie daje bowiem ogromną swobodę funkcjonowania zawodowego i prywatnego, praktycznie bez jakichkolwiek ograniczeń. Wymaga jednak wielu szczególnych kompetencji, w tym przede wszystkim odpowiedzialności za działania własne, ale także działania podległych pracowników, rozdzielania podwładnym zadań, zarządzania zasobami, umiejętności komunikacyjnych i negocjacyjnych. Inaczej taki „zawodowy dyrektor” będzie pośmiewiskiem, jak ten z komedii Barei.

_____________

Felieton ukazał się drukiem w Personel Plus 8(165)/2021, str. 28


[1] https://www.filmweb.pl/film/Poszukiwany%2C+poszukiwana-1972-1169, dostęp 15.06.2021

[2] https://sjp.pwn.pl/szukaj/dyrektor.html, dostęp 15.06.2021

[3] Mintzberg, Henry – The Manager’s Job: Folklore and Facts, Harvard Business Review, 53, 4, 46-61, Jul-Aug 1975

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s